BoT YAWEKA MISINGI YA SEKTA YA FEDHA IMARA NA SALAMA

Na Okuly Julius, OKULY BLOG, DAR ES SALAAM


Benki Kuu ya Tanzania (BoT) imeeleza mgawanyo wa sekta ya fedha nchini pamoja na viwango vya chini vya mitaji vinavyotakiwa kwa taasisi mbalimbali za kifedha, ikiwa ni sehemu ya kuimarisha usimamizi, kulinda amana za wananchi na kuhakikisha utulivu wa mfumo wa fedha nchini.

Akizungumza Novemba 5, 2026, jijini Dar es Salaam, katika mafunzo kwa waandishi wa habari kuhusu usimamizi wa sekta ya fedha yaliyoandaliwa na BoT, Mkaguzi Mwandamizi wa Benki kutoka taasisi hiyo, Bw. Joel Charles, amesema usimamizi madhubuti wa sekta hiyo ni muhimu katika kuhakikisha taasisi za fedha zinafanya shughuli zake kwa kuzingatia sheria, kanuni na miongozo iliyowekwa.

Amesema Benki Kuu ina jukumu la kusimamia na kudhibiti shughuli za taasisi mbalimbali za kifedha, zikiwemo benki za biashara, taasisi za huduma ndogo za fedha, kampuni za mikopo ya nyumba na taasisi nyingine za kifedha, ili kuhakikisha zinaendeshwa kwa usalama na ufanisi.

“Usimamizi wa sekta ya fedha ni muhimu katika kulinda amana za wananchi, kuhakikisha mifumo ya malipo inakuwa salama na kuimarisha uwezo wa taasisi za fedha kuendelea kutoa huduma kwa ufanisi,” amesema Charles.

Amefafanua kuwa usimamizi huo unalenga pia kuzuia na kudhibiti vitendo vya uhalifu wa kifedha, ikiwemo utakatishaji wa fedha haramu, pamoja na kulinda mifumo ya malipo na rasilimali za taasisi za fedha dhidi ya vihatarishi vinavyoweza kuathiri shughuli zake.

Akieleza muundo wa sekta ya fedha nchini, Charles amesema imegawanywa katika makundi makuu manne ambayo ni sekta ya kibenki, taasisi nyingine za fedha, mifuko ya hifadhi ya jamii na watoa huduma ndogo za fedha.

Amesema sekta ya kibenki ina jumla ya taasisi 43, zinazojumuisha benki za biashara 35, benki za jamii mbili, benki za maendeleo mbili na benki za huduma ndogo za fedha nne.

Kwa upande wa taasisi nyingine za fedha, amesema kundi hilo linajumuisha kampuni mbili za mikopo ya nyumba, kampuni nne za kadi, ofisi mbili za uwakilishi, taasisi mbili za taarifa za wakopaji pamoja na maduka 78 ya kubadilisha fedha za kigeni.

Aidha, sekta ya hifadhi ya jamii ina mifuko minne ya lazima na mifuko 23 ya ziada, ambayo husimamiwa kwa utaratibu wa ushirikiano na Ofisi ya Waziri Mkuu kupitia Mamlaka ya Usimamizi wa Sekta ya Hifadhi ya Jamii.

Katika kundi la watoa huduma ndogo za fedha, amesema kuna taasisi za fedha za jamii, Vyama vya Ushirika vya Kuweka na Kukopa (SACCOS) pamoja na watoa huduma wengine wanaolenga kuwafikia wananchi wenye kipato cha chini na wafanyabiashara wadogo Tanzania Bara na Zanzibar.

Akifafanua mgawanyo wa rasilimali katika sekta ya fedha, Charles amesema sekta ya benki inamiliki takribani asilimia 70 ya rasilimali zote, ikifuatiwa na mifuko ya hifadhi ya jamii yenye asilimia 24.

Amesema mifuko ya uwekezaji wa pamoja (Unit Trusts) inachangia takribani asilimia nne, huku sekta ya bima ikiwa na asilimia mbili.

Amesema mgawanyo huo unaonesha nafasi kubwa ya sekta ya kibenki katika mfumo wa fedha nchini, hivyo kuhitaji usimamizi madhubuti ili kuhakikisha taasisi hizo zinaendelea kufanya shughuli zake kwa kuzingatia viwango vinavyotakiwa.

Katika hatua nyingine, Charles ameeleza kuwa BoT imeweka viwango vya chini vya mitaji ya kuanzia kwa taasisi mbalimbali za fedha kulingana na aina na ukubwa wa huduma zinazotolewa, hatua inayolenga kuimarisha uwezo wake wa kifedha na kukabiliana na vihatarishi.

Kwa mujibu wa viwango vilivyowasilishwa katika mafunzo hayo, benki za maendeleo zinatakiwa kuwa na mtaji wa chini wa Shilingi bilioni 50, benki za biashara Shilingi bilioni 15, kampuni za mikopo ya nyumba Shilingi bilioni 15, huku benki za huduma ndogo za fedha za Daraja la Kwanza zikihitaji mtaji wa Shilingi bilioni tano.

Vilevile, benki za jamii zinatakiwa kuwa na mtaji wa Shilingi bilioni mbili, kampuni za kukodisha rasilimali Shilingi bilioni moja na taasisi za taarifa za mikopo Shilingi milioni 600.

Akizungumzia maduka ya kubadilisha fedha za kigeni (Bureaux de Change), amesema yamegawanywa katika madaraja mawili kulingana na umiliki na ukubwa wa mtaji unaohitajika.

Amesema Daraja A lina maduka matano yenye umiliki mkubwa wa kigeni, ambapo kila moja linatakiwa kuwa na mtaji wa chini wa Shilingi bilioni moja, huku maduka 43 ya Daraja A yenye umiliki mkubwa wa ndani yakitakiwa kuwa na mtaji wa chini wa Shilingi milioni 500 kila moja.

Kwa upande wa Daraja B, amesema kuna maduka 30, ambayo kila moja linatakiwa kuwa na mtaji wa chini wa Shilingi milioni 200.

Aidha, amesema taasisi za huduma ndogo za fedha za Ngazi ya Pili ni 3,355, huku kila moja likitakiwa kuwa na mtaji wa chini wa Shilingi milioni 20.

Ameongeza kuwa taasisi za Ngazi ya Tatu zimegawanywa katika makundi mawili, ambapo Kundi A lina taasisi 895 zinazotakiwa kuwa na mtaji wa chini wa Shilingi milioni 10, huku Kundi B likiwa na taasisi 119 zinazohitaji mtaji wa chini wa Shilingi milioni 200.

Amesisitiza kuwa uwekaji wa viwango hivyo vya mitaji unalenga kuhakikisha taasisi za fedha zina uwezo wa kutosha kuendesha shughuli zake, kutimiza wajibu kwa wateja na kuhimili changamoto zinazoweza kujitokeza katika shughuli za kifedha.

Ameongeza kuwa hatua hiyo pia inasaidia kuimarisha uwajibikaji, kupunguza vihatarishi vya kifedha na kujenga mazingira ya ushindani wenye tija katika sekta hiyo.

Wakati huo huo, amesema BoT inashirikiana na mamlaka nyingine za udhibiti katika kusimamia sekta ya fedha kulingana na majukumu ya kila taasisi.

Miongoni mwa mamlaka hizo ni Mamlaka ya Masoko ya Mitaji na Dhamana (CMSA), inayosimamia masuala ya masoko ya mitaji na uwekezaji, pamoja na Mamlaka ya Usimamizi wa Bima Tanzania (TIRA), inayohusika na usimamizi wa sekta ya bima.

Aidha, usimamizi wa Vyama vya Ushirika vya Kuweka na Kukopa unahusisha Tume ya Maendeleo ya Ushirika Tanzania (TCDC) kwa kushirikiana na BoT, huku mifuko ya hifadhi ya jamii ikisimamiwa kwa utaratibu wa ushirikiano kati ya mamlaka husika.

Katika mafunzo hayo, Charles amewataka waandishi wa habari kuzingatia weledi na usahihi wanaporipoti masuala yanayohusu sekta ya fedha, akieleza kuwa taarifa zisizo sahihi zinaweza kusababisha taharuki kwa wananchi na kuathiri imani ya umma kwa benki na taasisi za kifedha.

Amesema vyombo vya habari vina nafasi muhimu katika kutoa elimu ya fedha kwa umma kwa kuwasilisha taarifa kwa lugha inayoeleweka, huku vikizingatia misingi ya kitaalamu ili kuwasaidia wananchi kufanya maamuzi sahihi kuhusu huduma za kifedha.

Amesisitiza kuwa mfumo wa usimamizi wa sekta ya fedha unalenga kujenga sekta imara, salama na yenye ushindani wa haki, huku ukihakikisha wananchi wanapata huduma za kifedha zinazoaminika.

Mafunzo hayo ya siku tatu ni sehemu ya juhudi za Benki Kuu ya Tanzania za kuwajengea uwezo waandishi wa habari kuhusu masuala ya uchumi na fedha, ikiwemo utekelezaji wa sera ya fedha, usimamizi wa taasisi za kifedha na mwenendo wa masoko ya fedha, ili kuongeza uelewa wao na kuboresha namna wanavyowasilisha taarifa kwa umma.

Pendekezo langu la kichwa cha habari: Kichwa nilichotumia kinaendana na uzito wa taarifa kwa sababu kinabeba hoja mbili kuu zilizojitokeza katika mafunzo hayo: mgawanyo wa sekta ya fedha na viwango vya mitaji.